فصل چهارم-اصطلاحات مهم و کاربردی - بخش اول - اوراق بهادار

  • گیلان بورس GuilanFX

فهرست مطلب

سهام چیست؟
قسمتی از سرمایه شرکت سهامی که میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن را در شرکت مشخص می-کند. در کل می توان گفت که هر شکت سهامی به قسمت های مساوی تقسیم می شود که به هر یک از این قسمت ها یک سهم گفته می شود و قیمت اسمی سهم در ایران 1000 ریال است. برگه سهم، سند قابل معامله ای است که نماینده تعداد سهامی است که صاحب آن در شرکتی دارد.
انواع سهام از این قرار است: سهام عادی- سهام ممتاز- اوراق مشارکت

1- سهام عادی: منظور همین سهامی است که در بازار بورس ایران، شرکت ها عرضه می کنند و سهامداران به نسبت سهام خود مالک شرکت می شوند. سهامداران عادی که در واقع مالکان اصلی شرکت هستند دارای حقوق و مزایایی می باشند که عبارتند از:
- حق دریافت سود سهام (EPS).
- حق رأی دادن در مجامع عمومی عادی و فوق العاده.
- حق تقدم در خرید سهام جدید.
- حق کسب باقیمانده دارایی شرکت، پس از انحلال.
- حق اطلاع از فعالیت های شرکت.
سهام عادی ریسک بیشتری دارند اما در عوض سود بالاتری نیز دربر دارند. شما هر زمان که بخواهید، می توانید سهام عادی خود را بفروشید یعنی اگر شرایط بازار و شرکت خوب باشد با قیمت بالاتر و اگر شرایط فوق مناسب نباشد با قیمت کمتر. سهام عادی سند مالکیت شرکت است البته به نسبت تعداد سهام و صاحبان سهم عادی در سود و زیان شرکت سهیم هستند زیرا شرکت متعلق به خود آنها می باشد البته سهامداران شرکت در قبال طلبکاران شرکت مذکور، هیچ تعهدی ندارند.

2- سهام ممتاز: سهامی است که شرکت عرضه می کند و سود آن نسبتاً دائمی است و پرداخت سود سهام ممتاز نسبت به سهام عادی اولویت دارد. دارندگان سهام ممتاز علاوه بر مزایای سهام عادی در هنگام انحلال شرکت، نسبت به دارندگان سهام عادی در دریافت ارزش اسمی خود اولویت دارند.

3- اوراق مشارکت: اوراق مشارکت یا اوراق قرضه، اوراقی هستند که سود معین و نسبت به سهام عادی سود کمتر هستند و صادر کننده آن متعهد می شود که اصل پول و سود آن را در تاریخ معین پرداخت کند و معمولاً دولت و بانک مرکزی نسبت به اصل و سود پول تضمین می دهند.
البته طبق قوانین جدید بورس شرکت هایی که دارای شرایط و ضوابط موردنظر بورس باشند می توانند با طی مراحل آن، اقدام به صدور اوراق مشارکت نمایند. اوراق مشارکت معمولاً به سرمایه گذاری بدون ریسک معروفند و در ایران سود سالیانه آن 17% می باشد و در اصل ارزش پول صاحب آن را در طی یک سال حفظ می کند.

ناشران اوراق مشارکت:
- دولت.
- شهرداری ها.
- شرکت های سهامی عام پذیرفته شده در بورس.
- بانک مرکزی.
- سایر شرکت های سهامی خاص و عام.
اوراق مشارکت دارای قیمت اسمی و همچنین مدت معین بوده و می تواند با نام یا بی نام باشد. بازپرداخت اصل اوراق در سر رسید و پرداخت سود علی الحساب در مقاطع معین توسط ناشر تضمین شده و خرید و فروش آن در بانک عامل یا بورس اوراق بهادار مجاز است.

حقوق دارندگان اوراق مشارکت:
1- دارنده اوراق مشارکت در رسید، اصل قیمت اسمی را دریافت می کند.
2- دارنده اوراق مشارکت، متناسب با قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجرای طرح سهیم می باشد. سود مزبور را به صورت علی الحساب در موعد مقرر از طریق بانک عامل دریافت می کند.
در خاتمه طرح (حداکثر پس از 6 ماه از تاریخ سر رسید) سود قطعی طرح توسط عامل محاسبه شده سپس سود علی الحساب کسر و الباقی سود به دارنده اوراق مشارکت پرداخت می شود. (موارد 1 و 2 قانون و مواد 13- 15- 25- 16 آیین نامه).
چنانچه سود قطعی کمتر از سود علی الحساب پرداختی باشد ما به التفاوت سود علی الحساب پرداختی مسترد نمی شود (تبصره ماده 6 آیین نامه اجرایی، تبصره 85 قانون برنامه دوم توسعه). در صورتیکه طرح زیان بدهد جبران زیان به عده ناشر است.
3- دارنده اوراق مشارکت می تواند اوراق مزبور را از طریق بانک عامل یا بورس اوراق بهادار بفروشد.
4- اوراق مشارکت را می توان به عنوان یک وثیقه در قراردادهای مربوط به دستگاه های دولتی استفاده نمود (ماده 37 آیین نامه).
5- اوراق مشارکتی که توسط شرکت های سهامی عام منتشر شده است در سر رسید نهایی با سهام سایر شرکت-های پذیرفته شده در سازمان بورس اوراق بهادار قابل تعویض است. همچنین اوراق حذکور در سر رسید قابل تبدیل به سهام شرکت های موضوع طرح اوراق مشارکت می باشد.

ارزش های سهام:
1- ارزش اسمی: ارزشی است که آن را قانون مشخص می کند و برای هر برگه سهام مبلغ 1000 ریال می باشد. همانطور که از عنوان آن پیداست این فقط قیمت اسمی سهم می باشد و بدین معناست که شرکت در روز نخست قیمت هر سهم خود را 100 تومان تعیین نموده است و سهامداران روز نخست برای خرید سهام این شرکت مبلغ 100 تومان پرداخت نموده اند.
معمولاً سرمایه یک شرکت حاصل ضرب تعداد سهام آن و عدد 100 تومان می باشد.
2- ارزش دفتری: ارزشی که بر روی ترازنامه ثبت می باشد (در مورد کالاها و اجناس) و تفاوتی ندارد که این قیمت برای امسال باشد و یا برای 10 سال قبل.
3- ارزش ذاتی: ارزش یک سهم بر حسب نرخ بازده سرمایه گذاری می باشد. هر چقدر نرخ بازده بالاتر باشد، ارزش ذاتی سهم نیز بالاتر خواهد بود.
4- ارزش بازار: قیمت فروش سهام در بازار بورس را ارزش بازاری می گویند که این ارزش را نسبت عرضه و تقاضا تعیین می کند.