فصل چهارم-اصطلاحات مهم و کاربردی

  • گیلان بورس GuilanFX

فهرست مطلب

مقدمه
اساس رفتار شما باید بر پایه یادگیری آگاهانه از عبارت مهم بورسی باشد. عبارتی که می توانند درصد موفقیت و شکست یک سهامدار را در بازار بورس مشخص نمایند. می توان گفت که این اصطلاحات، از ابزارهای فنی جهت کسب سودآوری علمی و مطمئن در بورس است. نحوه برخورد سهامدار با این اصطلاحات نتایج سرمایه-گذاری او را نشان می دهد. این اصطلاحات کاربردهای فراوانی دارند از جمله:
- اینکه سهامدار زمان خرید و یا فروش سهام خود را با درصد ریسک پایین تری مشخص می کند.
- درصد سودآوری خود را از یک شرکت خاص می تواند تخمین بزند.
- شرکت های سودده و زیان ده را بطور دقیق شناسایی می نماید.
- از فرصت های سرمایه گذاری در بورس نهایت استفاده را می برد.
- یک اخلاق حرفه ای را به شما هدیه می دهد.
و ... موارد و مطالب بسیار زیاد دیگر.
استفاده سطحی این اصطلاحات کمک چندانی به شما نخواهد کرد بلکه شناخت و بررسی دقیق و کاربردی این فاکتورها، شما را در رسیدن به یک تجربه واقعی سودآور، کمک زیادی خواهد نمود. چند اصطلاحی که در این بخش آورده شده است به نسبت تحلیل شرایط متفاوت، تأثیرات مهم مثبت و یا منفی را برجای خواهند گذاشت. اصطلاحات فوق را در بازار بورس زیاد خواهید شنید و از نظر سهامداران دارای اهمیت زیادی هستند. شما می توانید از هر یک از این اصطلاحات در زمان های متفاوت، تحلیل های متفاوتی داشته باشید و این نوع تحلیل و به تبع تصمیم گیری شما است که نتایج مناسب را به ارمغان می آورد.


سهام چیست؟
قسمتی از سرمایه شرکت سهامی که میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن را در شرکت مشخص می-کند. در کل می توان گفت که هر شکت سهامی به قسمت های مساوی تقسیم می شود که به هر یک از این قسمت ها یک سهم گفته می شود و قیمت اسمی سهم در ایران 1000 ریال است. برگه سهم، سند قابل معامله ای است که نماینده تعداد سهامی است که صاحب آن در شرکتی دارد.
انواع سهام از این قرار است: سهام عادی- سهام ممتاز- اوراق مشارکت

1- سهام عادی: منظور همین سهامی است که در بازار بورس ایران، شرکت ها عرضه می کنند و سهامداران به نسبت سهام خود مالک شرکت می شوند. سهامداران عادی که در واقع مالکان اصلی شرکت هستند دارای حقوق و مزایایی می باشند که عبارتند از:
- حق دریافت سود سهام (EPS).
- حق رأی دادن در مجامع عمومی عادی و فوق العاده.
- حق تقدم در خرید سهام جدید.
- حق کسب باقیمانده دارایی شرکت، پس از انحلال.
- حق اطلاع از فعالیت های شرکت.
سهام عادی ریسک بیشتری دارند اما در عوض سود بالاتری نیز دربر دارند. شما هر زمان که بخواهید، می توانید سهام عادی خود را بفروشید یعنی اگر شرایط بازار و شرکت خوب باشد با قیمت بالاتر و اگر شرایط فوق مناسب نباشد با قیمت کمتر. سهام عادی سند مالکیت شرکت است البته به نسبت تعداد سهام و صاحبان سهم عادی در سود و زیان شرکت سهیم هستند زیرا شرکت متعلق به خود آنها می باشد البته سهامداران شرکت در قبال طلبکاران شرکت مذکور، هیچ تعهدی ندارند.

2- سهام ممتاز: سهامی است که شرکت عرضه می کند و سود آن نسبتاً دائمی است و پرداخت سود سهام ممتاز نسبت به سهام عادی اولویت دارد. دارندگان سهام ممتاز علاوه بر مزایای سهام عادی در هنگام انحلال شرکت، نسبت به دارندگان سهام عادی در دریافت ارزش اسمی خود اولویت دارند.

3- اوراق مشارکت: اوراق مشارکت یا اوراق قرضه، اوراقی هستند که سود معین و نسبت به سهام عادی سود کمتر هستند و صادر کننده آن متعهد می شود که اصل پول و سود آن را در تاریخ معین پرداخت کند و معمولاً دولت و بانک مرکزی نسبت به اصل و سود پول تضمین می دهند.
البته طبق قوانین جدید بورس شرکت هایی که دارای شرایط و ضوابط موردنظر بورس باشند می توانند با طی مراحل آن، اقدام به صدور اوراق مشارکت نمایند. اوراق مشارکت معمولاً به سرمایه گذاری بدون ریسک معروفند و در ایران سود سالیانه آن 17% می باشد و در اصل ارزش پول صاحب آن را در طی یک سال حفظ می کند.

ناشران اوراق مشارکت:
- دولت.
- شهرداری ها.
- شرکت های سهامی عام پذیرفته شده در بورس.
- بانک مرکزی.
- سایر شرکت های سهامی خاص و عام.
اوراق مشارکت دارای قیمت اسمی و همچنین مدت معین بوده و می تواند با نام یا بی نام باشد. بازپرداخت اصل اوراق در سر رسید و پرداخت سود علی الحساب در مقاطع معین توسط ناشر تضمین شده و خرید و فروش آن در بانک عامل یا بورس اوراق بهادار مجاز است.

حقوق دارندگان اوراق مشارکت:
1- دارنده اوراق مشارکت در رسید، اصل قیمت اسمی را دریافت می کند.
2- دارنده اوراق مشارکت، متناسب با قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجرای طرح سهیم می باشد. سود مزبور را به صورت علی الحساب در موعد مقرر از طریق بانک عامل دریافت می کند.
در خاتمه طرح (حداکثر پس از 6 ماه از تاریخ سر رسید) سود قطعی طرح توسط عامل محاسبه شده سپس سود علی الحساب کسر و الباقی سود به دارنده اوراق مشارکت پرداخت می شود. (موارد 1 و 2 قانون و مواد 13- 15- 25- 16 آیین نامه).
چنانچه سود قطعی کمتر از سود علی الحساب پرداختی باشد ما به التفاوت سود علی الحساب پرداختی مسترد نمی شود (تبصره ماده 6 آیین نامه اجرایی، تبصره 85 قانون برنامه دوم توسعه). در صورتیکه طرح زیان بدهد جبران زیان به عده ناشر است.
3- دارنده اوراق مشارکت می تواند اوراق مزبور را از طریق بانک عامل یا بورس اوراق بهادار بفروشد.
4- اوراق مشارکت را می توان به عنوان یک وثیقه در قراردادهای مربوط به دستگاه های دولتی استفاده نمود (ماده 37 آیین نامه).
5- اوراق مشارکتی که توسط شرکت های سهامی عام منتشر شده است در سر رسید نهایی با سهام سایر شرکت-های پذیرفته شده در سازمان بورس اوراق بهادار قابل تعویض است. همچنین اوراق حذکور در سر رسید قابل تبدیل به سهام شرکت های موضوع طرح اوراق مشارکت می باشد.

ارزش های سهام:
1- ارزش اسمی: ارزشی است که آن را قانون مشخص می کند و برای هر برگه سهام مبلغ 1000 ریال می باشد. همانطور که از عنوان آن پیداست این فقط قیمت اسمی سهم می باشد و بدین معناست که شرکت در روز نخست قیمت هر سهم خود را 100 تومان تعیین نموده است و سهامداران روز نخست برای خرید سهام این شرکت مبلغ 100 تومان پرداخت نموده اند.
معمولاً سرمایه یک شرکت حاصل ضرب تعداد سهام آن و عدد 100 تومان می باشد.
2- ارزش دفتری: ارزشی که بر روی ترازنامه ثبت می باشد (در مورد کالاها و اجناس) و تفاوتی ندارد که این قیمت برای امسال باشد و یا برای 10 سال قبل.
3- ارزش ذاتی: ارزش یک سهم بر حسب نرخ بازده سرمایه گذاری می باشد. هر چقدر نرخ بازده بالاتر باشد، ارزش ذاتی سهم نیز بالاتر خواهد بود.
4- ارزش بازار: قیمت فروش سهام در بازار بورس را ارزش بازاری می گویند که این ارزش را نسبت عرضه و تقاضا تعیین می کند.


افزایش سرمایه و حق تقدم
اما افزایش سرمایه، که به عنوان یک سهامدار علمی باید به صورت حرفه ای با آن برخورد نمایید و از فرصت-های آن نهایت استفاده را نمایید. زیبایی و هیجان سرمایه گذاری در بورس، زمانی به نقطه اوج خود می رسد که یک شرکت، علاوه بر پرداخت سود سالیانه و افزایش سیر قیمت سهامش در طول سال، اعلام افزایش سرمایه نیز داشته باشد. قبل از این که به مسأله  افزایش سرمایه و انواع و نحوه تعیین قیمت جدید یک سهم بعد از بازگشایی نماد شرکت در تابلو تالار بورس، و غیره بپردازیم، یادآوری یک نکته الزامی است، شما به عنوان یک سهامدار، مالک درصدی از شرکت به نسبت تعداد سهام ود هستید بنابراین سعی نمایید تا آنجا که اطلاعات و قدرت ریسک تان به شما اجازه می دهد از دیدگاه شرکت تصمیم گیری نمایید و خود را مسئول و کارفرما تصور نمایید.
افزایش سرمایه شرکت شاید به طور ظاهری و در کوتاه مدت سودی عاید شما نکند و حتی بعد از فروش سرمایه شرکت، قیمت سهام آن شرکت به حدود نصف تنزل پیدا نماید (هر چند، سهامدار از طریق اضافه شدن تعداد سهام خود به نسبت افت قیمت، هیچ ضرری را از لحاظ ارزش کل سهام خود متحمل نمی شود) اما بازدهی بلندمدت برای او از طریق افزایش سهم، افزایش سود سالیانه را در پی خواهد داشت.
اصولاً صدور سهام جدید برای سهامداران جدید و قبلی را افزایش سرمایه می گویند.


یک شرکت بورسی، افزایش سرمایه خود را از سه (3) طریق، می تواند به اجرا درآورد:
1- افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران.
2- افزایش سرمایه از محل مطالبات سهامداران.
3- افزایش سرمایه از محل سود انباشته.

1- افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران:
 منظور از آورده های نقدی، بدین صورت است که سهامداران باید نسبت به تعداد سهامی که به آنها تعلق می-گیرد به قیمت اسمی سهم که در بورس 100 تومان می باشد، پول پرداخت نمایند.
بدین ترتیب، سهامداران بعد از تصویب افزایش سرمایه از طریق آورده نقدی به دفتر امور سهام شرکت مراجعه نموده و مبلغ موردنظر را به حساب شرکت در بانک واریز می کنند و فرم پذیره نویسی حق تقدم سهام را تکمیل می نمایند. فرم حق تقدم که در ادامه به صورت کامل در همین بخش توضیح داده خواهد شد، گاهی توسط شرکت موردنظر از طریق پست هم به آدرس سهامدار ارسال می گردد و دیگر نیازی نیست که به دفتر امور سهام شرکت مراجعه داشته باشید.
در افزایش سرمایه هایی که از محل آورده نقدی صورت می گیرد، شرکت یا اندوخته ای برای صرف سهام به منظور افزایش سرمایه ندارد و یا سهامداران رأی به اندوختن منابع به منظور افزایش سرمایه نداده اند. در این صورت روال معمول بدین گونه می باشد که سهامداران شرکت در زمان افزایش سرمایه، به ازای هر سهم جدید، مبلغ اسمی آن را که در بورس 100 تومان می باشد را به شرکت پرداخت می کنند و سهام جدید با حق تقدم به آنها تعلق می گیرد.
اصولاً ارائه استراتژی حق تقدم دو هدف اساسی را برای شرکت دربر دارد:
الف- از کاهش ارزش سهام جلوگیری می کند.
ب- درصد مالکیت فعلی را برای سهامداران کنونی حفظ می نماید.
و در صورتیکه سهامدار فعلی نخواهد که سهام جدید را بخرد می تواند حق تقدم خود را به کسی که خواهان خرید سهام مزبور است بفروشد.
فرض نمایید که شما صاحب 5000 عدد سهم شرکتی هستید که اغلام افزایش سرمایه 100% به ارزش اسمی 1000 ریال از محل آورده نقدی سهامداران می کند. طبق یک محاسبه ساده تعداد سهام جدید و نیز مبلغ تمام شده سهام جدید که شما باید بپردازید، مشخص می شود:

تعداد سهام جدید و نیز مبلغ تمام شده سهام جدید که شما باید بپردازید

هر زمانی که شرکت در بورس، تصمیم به افزایش سرمایه می گیرد، باید مجمع عمومی فوق العاده برگزار نماید و تمامی سهامداران جز و کل خود را دعوت کند. البته در اینجا یادآوری یک نکته ضوری است که در صورتی که یک شرکت تصمیم به برگزاری مجمعی می گیرد (مجامع مختلف شرکت در بخش شرکت ها توضیح داده شده است) نماد آن شرکت بسته می شود و سهام آن قابل داد و ستد نیست تا زمانی که نماد شرکت بازگشایی شود. حال، برای اینکه بدانیم قیمت هر سهم بعد از باز شدن نماد شرکت و شروع داد و ستد سهام آن، چقدر خواهد بود به مثال ساده زیر توجه نمایید:
آخرین قیمت سهم یک شرکت فرضی قبل از بسته شدن نماد آن 5000 تومان بوده است، این شرکت 100% افزایش سرمایه از محل آورده های نقدی سهامداران داشته است. قیمت این سهم بعد از باز شدن نماد شرکت چقدر خواهد بود؟
فرمول تعیین قیمت هر سهم بعد از باز شدن نماد شرکت بصورت زیر می باشد:

فرمول تعیین قیمت هر سهم بعد از باز شدن نماد شرکت


با توجه به اینکه افزایش سرمایه از محل آورده نقدی بوده است، بنابراین به ازای حق تقدم هر سهم قبلی باید 1000 ریال پرداخت گردد، طبق فرمول بالا قیمت هر سهم جدید به صورت زیر نمایان می شود:

مثال فرمول تعیین قیمت هر سهم بعد از باز شدن نماد شرکت

بنابراین قیمت سهام جدید معادل 3000 تومان محاسبه شد یعنی تقریباً نصف قیمت قبل که 5000 تومان بود اما تعداد سهام دو برابر شده است.
تبصره: از این فرمول چنانچه به درستی استفاده نمایید، اطلاعات بسیار مفیدی را به دست خواهید آورد.
در کل افزایش سرمایه به معنی تجزیه سهام و شکستن آن می باشد یعنی هر سهم شما به چند سهم دیگر شکسته می شود.
2- افزایش سرمایه از محل مطالبات سهامداران:
چنانچه افزایش سرمایه از محل مطالبات سهامداران باشد، دیگر نیازی به پرداخت پول از طرف سهامداران نیست و مبلغ افزایش سرمایه از مطالباتی که سهامدار قبلاً از شرکت داشته است تأمین می شود (مثلاً سهامدار EPS سال خود را از شرکت دریافت نکرده است). در کل شرکت مطالبات شما را تبدیل به سهام می کند و به شما واگذار می کند.
حال برای تعیین قیمت هر سهم جدید بعد از باز شدن نماد به یک مثال توجه نمایید:
فرض کنید که آخرین قیمت هر سهم شرکت قبل از بسته شدن نماد جهت افزایش سرمایه 306 تومان بوده است و افزایش سرمایه از محل مطالبات به میزان 30% تعیین شده است. قیمت هر سهم بعد از بازگشایی نماد شرکت در تابلوی بورس چقدر می شود؟
با توجه به افزایش سرمایه از محل مطالبات به ازای هر حق تقدم قبلی 30 تومان از محل مطالبات سهامدار کسر می گردد:

قیمت هر سهم جدید در مثال

بنابراین قیمت هر سهم جدید به مبلغ 258 تومان بعد از باز شدن نماد شرکت مشخص می شود.
3- افزایش سرمایه از محل سود اندوخته/ انباشته:
طبق قانون، شرکت ها موظف هستند که 5% (پنج درصد) از سود خود را ذخیره کنند. زمانی که شرکت از طریق این سود انباشته، تصمیم به افزایش سرمایه می گیرد و چون سهامدار در این مورد، در قبال دریافت سهام، پولی پرداخت نمی کند به آن افزایش سرمایه از محل اندوخته یا روش سهام جایزه گفته می شود.
فرض کیند که آخرین قیمت هر سهم شرکت موردنظر قبل از بسته شدن نماد آن در تالار بورس، 4500 تومان می باشد و افزایش سرمایه شرکت به میزان 100% از محل اندوخته تعیین می شود. قیمت جدید هر سهم پس از بازگشایی چه مقدار می شود؟
چون محل افزایش سرمایه از طریق سود انباشته می باشد بنابراین به ازای حق تقدم هر سهم قبلی پولی از طرف سهامدار پرداخت نمی شود و قیمت هر سهم جدید بعد از باز شدن نماد به صورت زیر نمایان می شود:

قیمت هر سهم جدید در مثال

به طور مثال، شما قبل از افزایش سرمایه از محل اندوخته، تعداد 2000 سهام داشتید با افزایش صد در صدی، جمع تعداد سهام شما بعد از باز شدن نماد به 4000 عدد می رسد. بنابراین جمع ارزش سهام قبل و بعد از افزایش سرمایه تغییر چندانی نمی کند.

ارزش جمع کل سهام شما قبل و بعد از افزایش سرمایه


حق تقدم
زمانی که شرکت تصمیم می گیرد سهام جدید روانه بازار نمایند، سهامداران قبلی دارای حق اولویت جهت خرید این سهام هستند. برای شرکت تفاوت چندانی نمی کند که سهام جدید را به سهامدار قبلی بفروشد و یا به سهامدار جدید زیرا در هر صورت مبلغ اسمی سهام را دریافت می کند که در بورس 100 تومان است. چنانچه سهامدار جدید می فروشد و چون مبلغ فروش به سهامدار جدید بیشتر است، با این حال شرکت مابالتفاوت قیمت سهم را به سهامدار قبلی پرداخت می کند. رفتاری که سهامدار قبلی می تواند نسبت به حق تقدم داشته باشد در حالت زیر خلاصه می شود:
1- از حق تقدم استفاده می کند و صاحب سهام جدید می شود.
2- سهامدار قبلی، در مهلت مقرر، حق تقدم خود را در بازار می فروشد.
3- مهلت قانونی به پایان می رسد و شرکت سهام جدید را به بازار عرضه می کند و زمانی که سهام به فروش رفت، پول سهام جدید را به حساب سهامدار قبلی واریز می کند.
علت اینکه شرکت، پول سهام فروخته شده را به سهامدار قبلی پرداخت می کند (در صورتی که از حق تقدم خود استفاده نکند) این است که وقتی سهام جدید به بازار عرضه شد، قیمت سهام کاهش پیدا می کند و شرکت به دلیل اینکه سهامدار قبلی ضرر و زیان نکند مقدار افت قیمت را به او پرداخت می کند. همانطور که قبلاً هم توضیح داده شد، افزایش سرمایه که منجر به صدور سهام جدید به بازار می شود هر چند به سرمایه سهامدار قبلی، چیزی اضافه نمی شود، ولی در قدرت سودآوری شرکت در آینده مفید است که در کل منفعت آن به سهامدار باز می گردد البته اگر دیدگاه سهامدار، بلند مدت باشد. در کل چنانچه قصد خرید سهام را دارید، منطقی تر است که سهامی را خریداری نمایید که با حق تقدم عرضه شده است زیرا با قیمت بسیار پایین تری می-توانید تهیه نمایید اما تنها عیب این خرید در آن است که سهام خریداری شده با روش حق تقدم، را حداقل تا 3 الی 4 ماه نمی توانید بفروشید زیرا سند این سهام بعد از مدت ذکر شده آماده می شود. و تا زمانی که سند سهام را دریافت نکنید قادر نخواهید بود که آن را بفروشید.
در ضمن، فرم حق تقدم توسط اکثر شرکت ها به آدرس سهامدار قبلی ارسال می شود و او در مهلت قانونی (حدود دو ماه) فرصت دارد که در جهت پذیره نویسی سهام جدید اقدام نماید و مالک آن شود و یا آن را خود بفروشد در غیر این صورت، شرکت از طرف سهامدار قبلی، سهام را می فروشد و به جز برداشت اسمی (100 تومان) مابه تفاوت را به او برمی گرداند.


 مثال های کاربردی:
شرکتی می خواهد مبلغ 10000000 ریال افزایش سرمایه دهد و هر سهم جدید را به قیمت اسمی به فروش برساند. چه تعداد سهام باید انتشار داده شود؟

تعداد سهام - مثال

حالا ما باید چند سهم داشته باشیم تا بتوانیم یک سهم بخریم؟
برای این کار تعداد سهامی که قبلاً در دست سهامدار بود را بر تعداد سهام جدید تقسیم می کنیم:

تعداد برگ حق تقدم مورد نیاز برای خرید یک سهم جدید

مثال:
شرکت آلفا در نظر دارد مبلغ ده میلیارد ریال از طریق انتشار سهام عادی جدید، افزایش سرمایه دهد و این کار را با عرضه حق تقدم خرید انجام می دهد.
سرمایه کنونی این شرکت، 30 میلیارد ریال و تعداد سهام فعلی هم 30 میلیون سهم است.
شرکت در نظر دارد سهام جدید را به قیمت اسمی (1000 ریال) به فروش برساند:

تعداد سهام و برگ حق تقدم مورد نیاز برای یک سهم جدید

بنابراین شرکت باید 10 میلیون سهم جدید انتشار دهد و دارنده 3 سهم این شرکت می تواند یک سهم جدید را بخرد اگر قیمت سهام قبل از افزایش سرمایه شرکت 2700 ریال بوده باشد ارزش کل شرکت عبارت است از:

ارزش کل شرکت

بنابراین ارزش کل این شرکت، قبل از افزایش سرمایه 81 میلیارد ریال می باشد.
ارزش بازار هر سهم جدید چقدر می باشد؟

ارزش بازار سهم جدید

ارزش بازار سهم جدید

طبق فرمول فوق، انتظار می رود پس از افزایش سرمایه، قیمت بازار هر سهم از مبلغ 2700 ریال به مبلغ 2275 ریال کاهش یابد.



P/E
بدون شک فاکتور P/E (پی به ای)، یکی از مهمترین عوامل جهت رشد قیمت و در کل انتخاب سهم P/E برتر می باشد.

P/E (پی به ای) چیست؟
ضریب تبدیل عایدات آینده است که نشان دهنده تمایل بازار نسبت به سهم مورد نظر سهامدار می باشد. ضمناً سال های باقیمانده برای بازگشت اصل و سود و سرمایه را نیز نمایان می کند.
مقدار پی به ای با تقسیم کردن قیمت سهام به سود و هر سهم و یا همان EPS به دست می آید.

P/E

فرض کنید قیمت جاری هر سهم شرکتی 600 تومان و EPS آن شرکت هم 200 تومان باشد. در این صورت:

P/E

یعنی P/E این شرکت برابر است با عدد 3 چنانچه قیمت این سهم 600 تومان به 1000 تومان افزایش یابد، در آن صورت P/E برابر خواهد شد با عدد 5.

P/E


بنابراین P/E یک شرکت با تغییر قیمت یک سهم، بالا و پایین می رود. در صورتی که قیمت یک سهم بالا می-رود، P/E نیز افزایش می یابد. زمانی که قیمت یک سهم کاهش پیدا می کند، P/E آن نیز پایی می آید. در صورتی که با کاهش قیمت یک سهم، EPS آن افزایش پیدا می کند. باید دقیقاً متوجه شده باشید که P/E و EPS در مقابل تغییرات قیمت سهم، کاملاً حالت معکوس دارند.
عدد مناسب P/E را می توان از 2 الی 5 معرفی نمود اما به این راحتی نیست و سهامداران به نسبت شرایط مختلف نیاز تحلیل های متفاوت می باشد. چنانچه این نسبت بالاتر از 5 باشد نشان دهنده این است که سهامداران به روند سوددهی شرکت اعتماد بیشتری دارند و براین باور هستند که سود شرکت در سال جاری یا سال های آینده رشد عالی را خواهد داشت. بطور مثال افرادی که سهام شرکتی را با P/E برابر با 3 می خرند بر این اعتقاد هستند که در پایان سال مالی حدود یک سوم (3/1) ارزش سهام خود را از شرکت سود می گیرند. البته این دیدگاه خود بخش دیگری را نیز دربر می گیرد و آن این است که P/E پایین نشان می دهد سهامداران به سال های آتی شرکت به دیده تردید نگاه می کنند و بر این اعتقاد هستند که از لحاظ سوددهی، روند رشد خوبی نخواهد داشت و حتی بدون رشد خواهد بود و یا اینکه شرکت سود خود را به دور از واقعیت اعلام نموده است و نمی تواند آن رقم را پوشش قرار دهد و سهامدارانی که سهام شرکت را با P/E بالا مثلاً برابر با 30 را می خرند براین اعتقاد هستند که این شرکت زمینه و پتانسیل رشد خوبی را دارد و در طی سال های نزدیک آینده سود بسیار عالی به آنها می-رساند و شرکت P/E خود را به زیر عدد 5 می رساند. به هر حال دو دیدگاه کلی بازار در مورد این نسبت را که در بورس وجود دارد معرفی نمودیم ولی در نظر داشته باشید که EPS شرکت در طول زمان تعدیل می گردد، بنابراین نسبت P/E هم به طور مداوم تغییر می کند و شما نمی توانید تنها بر اساس P/E یک سهم که وضعیت فعلی آن سهم است آینده سهم موردنظر را پیش بینی کنید هر چند که تأثیر غیرقابل انکار خود را در این زمینه دارد. تجربه علمی و عملی هر دو دیدگاه را ثابت نموده است و شما باید جو بازار رت به درستی در نظر داشته باشید و با اطلاعات و مطالعه دست به تحلیل بزنید و گرفتار تحلیل های عامیانه روزانه که تنها بر اساس عادت می باشد، نشوید. در کل باید در نظر بازار را در مورد P/E مورد بررسی قرار داد و چنانچه دید بازار نسبت به آن درست باشد، اقدام نماییم.

یک مثال:
فرض نمایید که شما برای افتتاح حساب پس انداز به بانک می روید و مدیر بانک به شما می گوید که در این بانک دو نوع حساب پس انداز وجود دارد. یکی از این حساب ها به طور سالیانه مبلغ 200 تومان به هر 800 تومان شما پرداخت می کند و نوع دوم حساب به این صورت خواهد بود که در سال اول مبلغ 100 تومان به ازای 800 تومان و در سال دوم 250 تومان و در سال سوم مبلغ 400 تومان به شما پرداخت می شود. در این حالت شما کدام را برمی گزینید؟
در مورد حساب نوع اول، P/E برابر خواهد بود با 4 و شما بعد از سه سال به ازای 800 تومان مبلغ 600 تومان دریافت می کنید.
در حساب نوع دوم P/E برابر خواهد بود با 8 ولی شما بعد از سه سال مبلغ 750 تومان دریافت خواهید نمود.
بنابراین شما حساب نوع دوم را انتخاب خواهید نمود هر چند P/E بالاتری را دارد. در بورس نیز اتفاقاتی شبیه به این رخ می دهد اما باید روند رشد سود را در نظر داشت و مورد بررسی قرار داد چون در بورس زمانی که سهمی را می خرید و سود آن 3 سال متمادی رشد نمود، قیمت سهم با P/E آن موقع مشخص می شود و شما ضمن سودی که می کنید از روند رشد قیمت سهم هم بهره مند می شوید.
مقدار P/E شرکت ها در صنایع مختلف با هم تفاوت دارند که در جدول زیر این تفاوت ها نشان داده شده است.

نکات مهم در مورد P/E:
+ خیلی بالا و یا خیلی پایین بودن P/E زیاد خوب نیست.
+ مزیت این معیار این است که به سهامدار نشان می دهد که کدام سهم، سودش نسبت به قیمتش بشتر است و کدام سهم، سودش نسبت به قیمتش کمتر است.
+ این روش برای شرکت هایی که سودآوری ندارند، کاربرد ندارد.
+ پایین و یا بالا بودن P/E بعضی اوقات به خاطر شرایط خاص شرکت است. به طور مثال شرکت تصمیم دارد که خط تولید جدیدی را ایجاد نماید به همین دلیل سود را کم اعلام می کند و در این صورت P/E بالا می رود اما در آینده ای معین بازدهی و سودآوری خود را نشان می دهد.
+ اما در کل در نظر داشته باشید که خارج از جو بازار، به طور علمی هر مقدار P/E بالاتر برود نشان دهنده وضعیت بحرانی و یا خطرناک شرکت می باشد.
+ P/E بعضی از شرکت ها در اثر پخش شایعات توسط افراد سودجو می تواند به حدی برسد که توجیه اقتصادی نمی تواند داشته باشد.
نمونه ای از پایین ترین و بالاترین قیمت های P/E در زیر آورده شده است:

کمترین نسبت P/E

نکته: برای بررسی بیشتر به P/Eهای روزانه و هفتگی و ماهانه شرکت موردنظر توجه داشته باشید.

 بالاترین نسبت P/E


شاخص ها
برای خرید و یا فروش سهام باید به شرایط بازار توجه نمایید که این کار مستلزم شناخت شاخص ها می‌باشد.
شاخص، معیاری است که کارایی یک یا چند متغیر را طی یک مدت مشخص نشان می دهد.
بطور کل شاخص ها نشان دهنده خوب و یا بد بودن بازار است.
شاخص ها دارای انواع مختلفی هستند:
شاخص کل: عددی است که نشان دهنده بازدهی بازار است و تغییر آن به منفی و یا مثبت نشان دهنده منفی و یا مثبت بودن کل بازار است.
شاخص بورس، مانند دماسنج، نشان دهنده وضعیت بازار سرمایه و وضعیت اقتصادی یک کشور است. لازم به ذکر است که شاخص قیمت سهام بورس اوراق بهادار تهران از ابتدای سال 1369 شمسی مورد استفاده و محاسبه قرار گرفته است.
می توان گفت که قیمت سهام، اغلب بیانگر انتظارات بازار از وضعیت اقتصادی شرکت هاست به همین خاطر، شاخص های بازار نمایانگر وضعیت و عملکرد آینده اقتصاد ملی می باشند. تحلیل گران بازار همواره از شاخص-های بازار برای بررسی عامل هایی که حرکت کلی قیمت سهام را تحت تأثیر قرار می دهند استفاده می کنند.
شاخص مالی: این شاخص نیز روند بازدهی شرکت های سرمایه گذاری را نشان می دهد.
شاخص صنعتی: روند بازدهی شرکت های تولیدی و صنعتی را نشان می دهد.
شاخص بازده نقدی: عبارتست از بازدهی شرکت ها از لحاظ بازده سود خالص.
شاخص بازده نقدی و قیمت: عبارتست از بازدهی شرکت ها از لحاظ بازده سود خالص و قیمت.

شاخص پنجاه (50) شرکت فعال تر:
 پنجاه شرکتی که در بورس فعال تر هستند به پنجاه شرکت فعال در بورس معروفند. این شرکت ها ثابت نیستند بلکه به نسبت میزان فعالیت خود انتخاب می شوند. این شرکت ها دارای درجه نقدینگی بالایی هستند که بیشتر برای تازه کارها توصیه می شود از این پنجاه شرکت فعال، خریداری نمایند.


نکته:
هنگامی که عدد شاخص، پیوسته صعودی باشد ممکن است قیمت سهام برخی شرکت ها در حال افزایش و برخی شرکت ها در حال کاهش باشد اما معدل و میانگین قیمت سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس صعودی است و وقتی که شاخص نزولی است یعنی میانگین قیمت سهام نزولی است در نتیجه در یک بازار کساد و راکد هم ممکن است سهام برخی شرکت ها پیوسته رشد کند و صاحبانشان از رشد آنها سود ببرند و اینطور نیست که وقتی شاخص کل سقوط می کند همه سهامداران حتماً متضرر می شوند.

اهمیت شاخص را فراموش نکنید:
شما می توانید از طریق روزنامه های اقتصادی، سایت های بورسی و منابع مختلف دیگر، اعداد مربوط به شاخص-های صنعتی و شاخص های مالی و غیره را پیدا نمایید و آنها را با گذشته مقایسه کنید و صنایعی را که در سال گذشته و یا هر سالی که موردنظر شما است سودده و یا زیان ده بوده اند مشخص نمایید و در آن صورت تصمیم بگیرید که در چه صنایعی سرمایه گذاری کنید تا اینکه سود خوبی کسب کنید. شما می توانید میزان رشد شاخص کل بورس ایران را در طی یک سال مالی محاسبه کنید. فرض کنید در سال مالی منتهی به اسفند 1383 شاخص کل بورس به عدد 14000 برسد در صورتی که شاخص کل بازار بورس در ابتدای سال 1383، 11000 واحد بوده باشد در آن صورت میزان بازدهی بازار بورس طی سال 1383 چقدر بوده است؟

میزان بازدهی بازار بورس

نحوه محاسبه شاخص بورس اوراق بهادار تهران:
شاخص بورس اوراق بهادار تهران از طریق تقسیم ارزش روز شرکت ها به ارزش پایه شرکت محاسبه می شود که مبتنی بر فرمول لاسپیرز می باشد:

نحوه محاسبه شاخص بورس اوراق بهادار تهران

Pit= قیمت سهام شرکت I ام در زمان t
Qit= تعداد سهام منتشره شرکت I ام در زمان t
Pio= قیمت سهام شرکت I ام در زمان پایه
Qio= تعداد سهام منتشره شرکت I ام در زمان پایه


EPS
سودی را که شرکت برای هر سهم پیش بینی می کند به EPS معروف است. در اصل، میزان سود هر سهم شرکت در یک سال مالی می باشد که در ابتدای سال مالی توسط مدیران شرکت مزبور تعیین می شود. این معیار یکی از فاکتورهای مهم جهت انتخاب شرکت و سهم و همچنین ارزشیابی آن سهام می باشد و بطور خلاصه یکی از عوامل اساسی در انتخاب سهام و شرکت از طرف سهامداران به حساب می آید. تمامی شرکت های بورسی در ابتدای سال مالی، EPS خود را به صورت تخمینی براساس نظرات مدیران خود تعیین و به سهامداران اعلام می کنند.
اما تا پایان سال مالی این نسبت بارها امکان دارد از طرف شرکت تعدیل شود. تعدیل، تغییرات EPS طی دوره را می نامند این تعدیل ممن است به دلایلی مثبت و یا منفی باشد که هر کدام تأثیرات مخصوص خود را بر ارزش شرکت و نوع تصمیمات آتی سهامداران بالقوه و بالفعل می گذارد. فرض کنید شرکتی دارای 60 میلیون سهام باشد این شرکت در ابتدای سال مالی پیش بینی می کند که در پایان سال مالی مبلغ 24 میلیارد تومان سود خالص خواهد داد یعنی با ازای هر سهم 400 تومان عایدی خواهد داشت در این صورت EPS خود را مبلغ 400 تومان از طریق روزنامه رسمی خود که یکی از روزنامه های کثیرالانتشار مانند روزنامه دنیای اقتصاد یا اطلاعات می-باشد را اعلام می کند. به طور خلاصه شرکت اعلام نموده است که به ازای هر سهم، مبلغ 400 تومان سود حاصل خواهد کرد. همانطور که می دانید ماهیت این فاکتور براساس تخمین و پیش بینی بنا شده است بنابراین باید با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. هر چند که مبلغ این نست براساس بررسی های مختلف اصول حسابداری و مدیریتی یک شرکت سنجیده می شود اما همچنان که اطلاع پیدا خواهید نمود، اکثر شرکت ها بعد از اعلام EPS خود چندین بار آن را تعدیل مثبت و یا منفی می کنند.
با توجه به مثال فوق شرکت بعد از 4 ماه از شروع سال مالی که می گذرد EPS خود را تعدیل مثبت می کند یعنی سود هر سهم را از مبلغ 400 تومان به 420 تومان افزایش می دهد. مثلاً به دلایل زیر: محصولات تولیدی شرکت در بازار از لحاظ فروش افزایش یافته و یا اقلامی از محصولات شرکت به کشورهای دیگر صادر شده است که در کل باعث افزایش سودآوری شرکت مزبور شده است. به طور مثال شرکت سود خالص خود را از مبلغ 24 میلیارد تومان به 25 میلیارد و دویست میلیون تومان افزایش می دهد در این صورت مبلغ EPS چقدر خواهد بود؟

EPS

بنابراین مبلغ EPS با توجه به تعدیل مثبت از 400 تومان به 420 تومان افزایش یافته است. یعنی تعدیل مثبت EPS تعدیل مثبت EPS خبر خوشی برای سهامداران خواهد بود زیرا این اطلاعات جدید باعث می شوند قیمت سهام شرکت و یا در کل ارزش جاری شرکت افزایش یابد و سهامداران آن سود بیشتری بدست آورند. اما اگر همان شرکت اعلام کند که مثلاً به دلیل افزایش قیمت مواد اولیه جهت تولید محصولات خود و یا به دلیل کاهش فروش محصولاتش در بازار سود سالیانه از مبلغ 24 میلیارد تومان به 22 میلیارد و هشتصد میلیون تومان کاهش پیدا می کند به این معنی است که EPS شرکت از 400 تومان به 380 تومان تنزل پیدا کرده است.

EPS

یعنی تعدیل منفی صورت داده است و این خبر بدی برای سهامداران خواهد بود و موجب ضرر و زیان آنها و همچنین تنزل قیمت سهم و در نتیجه افت ارزش جاری شرکت خواهد شد.
همانطور که متوجه شده ای EPS از حاصل تقسیم سود خالص بر تعداد سهام شرکت به دست می آید این مبلغ در پایان صورت سود و زیان یک شرکت را ظاهر می کند به مانند صورت سود و زیان شرکت فرضی که در زیر آمده است:

شرکت آلفا، صورت سود و زیان برای سال مالی منتهی به اسفند 1383

شرکت آلفا، صورت سود و زیان برای سال مالی منتهی به اسفند 1383

مثال: چنانچه شما تصمیم دارید سهمی را بخرید که قیمت آن 2000 تومان است که EPS آن 200 تومان است و فرض را بر این بگذاریم که شرکت در پایان سال مالی 100% سود را بین سهامدارانش تقسیم می کند، درصد سود شما چقدر خواهد بود؟

، درصد سود شما

حالا فرض کنید که تعداد 1000 سهم به قیمت هر سهم 2000 تومان بخرید درصد سود شما چه مقدار خواهد بود؟

سود سالیانه

حال تصور کنید که سهمی را که به قیمت 2000 تومان خریده بودید، در مدت چند هفته رشد داشته است و الان به 4000 تومان رسیده است. در این صورت درصد سود شما چقدر خواهد بود؟

درصد سود شما

توجه نمایید با افزایش قیمت یک سهم، مقدار سود و یا همان EPS شما کاهش پیدا نموده است و از 10% به 5% رسیده است.
اگر درصد EPS شما کاهش پیدا نماید، مثلاً از 200 تومان به 50 تومان کاهش پیدا کند در آن صورت سود شما چه مبلغی خواهد شد؟

سود شما

بنابراین درصد سود سهام شما با تغییرات مقدار EPS شما نیز تغییر می کند.

در پایان بخش EPS باید یادآوری شود که هر چند بیشتر موارد اصلی و کلی را برای شما در مورد EPS بیان نمودیم ؛ اما با استفاده از تجربیات عملی و استفاده از هر منبع اطلاعاتی که امکان استفاده از آن برای شما فراهم شد ، در مورد این بخش بررسی و مطالعه نمایید.