فصل سیزدهم-یک مثال عملی و کاربردی - بخش سوم - بررسی های مالی

  • گیلان بورس GuilanFX

فهرست مطلب

بررسی های مالی :
هدف اصلی از تشکیل یک واحد تجاری کسب سود ومنافع موردانتظارمی باشد که تامین کننده خواسته های موسسین وسهامداران آن خواهد بود . بسیاری از عملکردهای شرکت دارای بازتابی مالی است که این بازتاب درقالب صورتهای مالی اساسی ویادداشتهای ضمیمه آن منعکس می گردد ومعمولا گروهی ازحسابدارن باتجربه ومعتمد سازمان بورس واوراق بهاداردرقالب تشکل های حسابرسی نسبت به صحت عملکرد وانطباق آن با استانداردها ومصوبات قانونی وعدم وجود انحرافات موثرکه درراستای تامین منافع سهامدارن وشفاف سازی عملکرد شرکتها انجام می گیرد اظهار نظر خواهند نمود . واز همه مهمتر اینکه نسبت های مالی ظرایفی است که درآن قدرتهای نهفته یک شرکت را می توان جستجو نمود . اما مسلما در خصوص بررسیهای مالی نیاز به یک سری پیش زمینه های اولیه برای خوانندگان محترم به وضوح احساس می شود که درهمین راستا سعی خواهیم نمود تا به زبانی ساده نسبت به تحلیل این نسبتها وقبل از آن اقلام بااهمیت صورتهای مالی ملاحظاتی را تقدیم نماییم .صورتهای مالی اساسی
صورتهای مالی اساسی متشکل از ترازنامه ، صورتحساب سود (زیان) ، صورت گردش وجوه و یادداشتهای ضمیمه می باشد که عموما قبل از تصویب ، توسط مجمع عمومی شرکتها ، توسط موسسات حسابرسی در جهت انطباق با استاندارهای حسابداری ، اساسنامه وهمچنین قانون تجارت مورد ارزیابی قرار گرفته  که اظهار نظر حسابرس بعنوان یکی ازملحقات اساسی و با اهمیت صورتهای مالی برای استفاده کنندان ان تلقی میگردد . درادامه حسب اهمیت ( ترازنامه و صورتحساب سود وزیان) به تشریح اقلام بااهمیت آنان خواهیم پرداخت . بررسي صورت‌های مالي
تحلیل صورت‌های مالی شرکت ایران خودرو دیزل به صورت تحلیل افقی و عمودی انجام پذیرفته است. در روش تحلیل افقی، روند رشد هر یک از اقلام را طی چندین سال بدون توجه به اقلام دیگر نشان داده می‌شود. چنین تحلیلی، افزایش یا کاهش در اقلام صورت‌های مالی را به صورت اسمی نشان می‌دهد. اما در روش تحلیل عمودی، تک تک اقلام هر صورت مالی با یکی از مهمترین اقلام همان صورت مقایسه و بر حسب درصد نشان داده می‌‌شوند. چنین تحلیلی، رشد واقعی اقلام صورت‌های را منعکس می‌سازد
صورت سود و زیان روند فروش، بهای تمام شده کالای فروش رفته و سود ناویژه

بررسی روند فروش شرکت ایران خودرو دیزل حاکی از آن است که بین سال‌های 1379 تا 1383 فروش شرکت تقریبا 10 برابر افزایش یافته است.

روند فروش - بهای تمام شده - سود ناویژه

ترازنامه :
ترازنامه درواقع منعکس کننده اقلام دائمی یک بنگاه اقتصادی ، درپایان یک دوره زمانی است که این مقطع درواقع می تواند آخرین لحظه دریک دوره مالی باشد .
1. دارایی
-    دارایی های جاری
-    دارایی های بلند مدت
2. بدهی
-    بدهی های جاری
-    بدهی های بلند مدت
3.  حقوق صاحبان سهامداراییهای جاری


دربررسی ترازنامه به گروهی ازدارایی ها برمی خوریم که دارای قدرت نقد شوندگی بالایی هستند . این گروه ازدارایی ها عموما تحت سرفصل هایی چون وجه نقد ، بانک ، اوراق مشارکت ، اوراق سهام ، اسناد دریافتنی ، بدهکاران وموجودی های دسته بندی می شوند .
انتظاری که از این دسته از دارایی ها می رود این است که یا درکوتاه مدت بطور مستقیم ویا طی فرایند به نقد ویا هزینه تبدیل شوند (به استثناء وجه نقد وبانک که خوددارای این ماهیت هستند) ویا اینکه ذاتا این امکان درآنان موجود باشد.دارایی های ثابت:
دراین گروه ازدارایی ها کلیه اقلام سمت راست ترازنامه بغیر ازدارایی های جاری را شامل می شوداین دسته ازدارایی ها دارای شرایطی هستند که آنان را از گروه دارایی های جاری بشرح ذیل تفکیک می نماید :
این گروه ازداراییها برخلاف دارایی های جاری فاقد قدرت نقد شوندگی بالامی باشند وشرکت تصمیمی برنقد کردن آنان را درکوتاه مدت ندارد  و یا اینکه انتظار این موضوع نمی رود .
دیگر اینکه ماهیت عمده این گروه ازدارایی ها مولد بودن آنان است به نحوی که عموما بطورمستقیم درامرتولید دارای مشارکت بوده ویا اینکه درامر تولید تسهیلات اساسی را ایجاد می نمایند . مانند ماشین آلات تولیدی ، ساختمانها ، اموال واثاثیه که بخش اول مستقیما وبخش دوم تسهیل کننده تولیدمی باشند.مشخصه سوم اینکه کلیه اقلام دارایی های ثابت به استثنای زمین دارای استهلاک می باشند و همه ساله بخشی ازآنان به هزینه انتقال می یابند .

بدهی های جاری :
دراین گروه از بدهی ها اقلامی که دارای سررسیدی کمتر ازیک دوره مالی    می باشند قرارمی گیرند که شباهت بسیاری با بخش داراییهای جاری ، البته بصورتی متقارن را دارا هستندکه دراین دسته به اقلام با اهمیتی چون : بستانکاران ، اسناد پرداختنی و(حصه جاری) وام ها برخورد خواهیم نمود بدهی های بلند مدت :
کلیه بدهی های شرکت ، که انتظار نمی رود تادرطول یک دوره مالی سررسید شوند در این طبقه قرار خواهند گرفت.حقوق صاحبان سهام :
داراییها شرکت از دو طریق قابل تحصیل می باشند ، یا از طریق آورده سهامداران (اعم از نقدی و غیر نقدی) ویا از طریق ایجاد بدهی .
آن جزء ازدارایی هاکه توسط صاحبان شرکت تامین شده اند . درقالب حقوق صاحبان سهام دسته بندی می گردند ، که می توان اصلی ترین اجزاء آن را سرمایه ، سود (زیان) سنواتی ، اندوخته قانونی وسایر اندوخته ها وصرف سهام دسته بندی نمود .

ترازنامه – دارایی‌ها

درصد به کل دارایی‌ها

1379 سال

درصد به کل دارایی‌ها

درصد رشد به سال قبل

1380 سال

درصد به کل دارایی‌ها

درصد رشد به سال قبل

1381 سال

درصد به کل دارایی‌ها

درصد رشد به سال قبل

1382 سال

عنوان حساب

1

31,192

2

153

78,768

4

187

225,803

4

31

295,658

موجودی نقد

0.07

1,856

0.06

46

2,707

0.05

2

2,757

0.09

125

6,201

سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت

14

377,937

18

114

808,113

6

-61

318,880

11

124

712,971

حساب‌ها  و اسناد دریافتنی تجاری

0

10,550

1

344

46,856

1

67

78,017

1

14

88,941

سایر حسا‌ب‌ها و اسناد دریافتنی

27

760,112

37

111

1,601,706

32

6

1,696,782

38

50

2,541,834

موجودی  مواد و کالا

14

378,775

4

-52

181,694

19

448

995,145

13

-13

869,797

سفارشات و

پیش پرداخت‌ها

56

1,560,422

62

74

2,719,844

62

22

3,317,384

67

36

4,515,402

جمع  دارایی‌جاری

15

420,610

17

78

748,871

17

20

895,698

13

0

895,863

دارایی‌های ثابت مشهود

27

752,111

17

0

749,125

15

7

802,920

12

2

822,025

سایر سرمایه‌گذاری‌های بلند مدت

1

36,488

4

330

156,967

6

96

307,767

7

54

474,778

سایر دارایی‌ها

44

1,209,209

38

37

1,654,963

38

21

2,006,385

33

9

2,192,666

جمع دارایی‌غیرجاری

100

2,769,631

100

58

4,374,807

100

22

5,323,769

100

26

6,708,068

جمع دارایی‌ها

روند دارایی های شرکت

دارائی‌ها
همانگونه که در جدول و نمودار فوق نشان داده شده است، دارائی‌های ایران خودرو دیزل طی دوره مورد بررسی بطور متوسط رشدی معادل 35 درصد در هر سال داشته‌‌اند. این نرخ رشد ناشی از متوسط رشد 44 درصدی دارایی‌های جاری و 22 درصدی دارایی‌های غیرجاری بوده است. از طرف دیگر دارایی‌های جاری بیش از دو سوم از کل دارایی‌های شرکت را به خود اختصاص داده‌اند که موجودی مواد/کالا و حساب‌ها/اسناد دریافتنی تجاری از عمده‌ترین اقلام تشکیل دهنده دارایی‌های جاری به حساب می‌آیند. افزایش مداوم دارائی‌های شرکت در صورت اداره صحیح آنها در جهت سودآوری شرکت می‌تواند ریسک شرکت را تا حد زیادی کاهش داده و باعث ایجاد اطمینان در سرمایه گذاران شود.البته باید به خاطر داشت که ترازنامه صورتی از ارزش‌های متفاوت بوده و بر اساس مرتبه نقدشوندگی در ترازنامه نشان داده می‌شوند. به همین خاطر وجه نقد در صدر ترازنامه قرار می‌گیرد و سایر دارایی‌هایلندمدت در انتها واقع می‌شوند.
سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت شرکت در سال 82 نسبت به سال قبل 125 درصد رشد داشته است که ناشی از سپرده‌گذاری نزد بانک ملت مرکزی بوده است. حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری در سال 82 نسبت به سال قبل 124 درصد رشد داشته است که ریسک سوخت و ریسک اعتباری را افزایش می‌دهد.البته افزایش فروش و به تبع تغییر سیاست‌های فروش اعتباری می‌توانند از جمله دلایل رشد چشمگیر حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری باشند.
موجودی مواد و کالا در سال 82 نسبت به سال قبل 50 درصد افزایش داشته است که این افزایش متاثر از افزایش در موجودی کالای ساخته شده و موجودی مواد اولیه بوده است. متعاقب افزایش در موجودی مواد کالا شاهد کاهش در پیش پرداخت‌ها و سفارشات خرید خارجی شرکت به میزان 13 درصد نسبت به سال قبل هستیم. کاهش در پیش پرداخت‌ها  منجر به تقویت نسبت سریع شده و باعث می‌شود تا جریان وجوه نقد ار سرعت گردش بالایی برخوردار شوند.
در سال 82 دارایی‌های جاری نسبت به سال قبل 36 درصد رشد داشته‌اند و در عین حال ارزش دارایی‌های جاری 67 درصد از کل ارزش دارایی را تشکیل می‌دهد. در سال 82 دارایی‌های مشهود و نامشود و سایر سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت شرکت تقریبا بدون تغییر باقی مانده است. در مقابل حساب  سایر دارایی‌ها در سال 82 نسبت به سال قبل 54 درصد رشد داشته است که عمده این افزایش مربوط به حصه بلندمدت لیزینگ خودرو کار بوده است. در زیر مشخصات شرکت‌های فرعی و وابسته به شرکت اصلی (ایران خودرو دیزل) و سرمایه‌گذاری‌های بلند مدت نشان داده شده است.

موضوع فعالیت

بهای تمام شده

(میلیون ریال)

درصد مالکیت

نام شرکت

تولید/ساخت و واردات سیستم موتور محرکه خودرو

323.466

30/61

شرکت چرخشگر

امور تولیدی، بازرگانی و خدماتی

200.251

99/99

شرکت گواه

ساخت و واردات اکسل و دیفزنسیال

180.890

60

شرکت تولیدی محور خودرو

معاملات بازرگانی در زمینه خودروهای داخلی و خارجی

13.405

99/99

شرکت تاپ سرویس

طراحی و ساخت و مونتاژ انواع گاردان

2.994

60/99

شرکت تولید قطعات خاور

2.200

99.98

شرکت مهندسی و تامین قطعات ایران خودرو دیزل

خرید/فروش و طراح/ساخت و تولیجعبه فرمان

10

100

شرکت طراحی و تولید فرمان خودرو

37.890

50

شرکت لیزینگ خودرو غدیر

مونتاژ و فروش موتور

49.875

50/47

شرکت ایدم

خرید/فروش و طراح/ساخت و تولید قطعات خودروهای سنگین

99/99

شرکت اپکو

در سال 82 دارایی‌های غیرجاری نسبت به سال قبل 9 درصد رشد داشته‌اند و در عین حال ارزش دارایی‌هایغیرجاری 33 درصد از کل ارزش دارایی را تشکیل می‌دهد. همچنین مجموع دارایی‌های شرکت نسبت به سال قبل 26 درصد رشد داشته‌اند.

ترازنامه – بدهی‌ها

درصد به کل بدهی و ح.ص.س

1379 سال

درصد به کل بدهی و ح.ص.س

درصد رشد به سال قبل

1380 سال

درصد به کل بدهی و ح.ص.س

درصد رشد به سال قبل

1381 سال

درصد به کل بدهی و ح.ص.س

درصد رشد به سال قبل

1382 سال

عنوان حساب

14

396,652

4

-61

155,702

2

-23

120,145

3

40

168,533

اسنادپرداختنی تجاری

10

278,975

8

27

355,164

4

-37

224,866

8

132

520,778

سایر حسابها پرداختنی

17

461,069

17

59

732,433

19

41

1,030,652

25

63

1,684,513

پیش دریافتها

1

39,284

0

-52

18,849

1

52

28,596

1

219

91,092

ذخیره مالیات

3

69,836

0

-74

18,092

3

876

176,547

1

-60

71,202

سود سهام پرداختنی

15

428,628

24

146

1,055,384

26

29

1,358,146

23

13

1,528,556

تسهیلات مالی کوتاه مدت

24

674,188

33

111

1,424,287

36

33

1,897,557

23

-18

1,558,722

اسناد پرداختنی بلند مدت

1

31,654

2

176

87,506

2

-8

80,712

1

-2

78,871

ذخیره مزایای پایان خدمت

86

2,380,286

88

62

3,847,417

90

24

4,780,295

85

19

5,702,267

جمع بدهی‌ها

12

324,000

7

0

324,000

6

0

324,000

5

0

324,000

سرمایه

0

0

0

0

0

0

5

318,795

انتقال به سرمایه

0

12,129

0

75

21,175

1

47

31,194

0

4

32,400

اندوخته قانونی

2

42,106

1

0

42,106

1

0

42,106

1

0

42,106

سایر اندوخته

0

11,110

3

1161

140,109

0

-93

9,237

4

3023

288,500

سود انباشته

14

389,345

12

35

527,390

8

-23

406,547

15

147

1,005,801

جمع حقوق صاحبان سهام

بدهی‌ها
در سال82  حساب‌ها و اسناد پرداختنی تجاری نسبت به سال قبل 40 درصد، سایر حساب‌های پرداختنی 132 درصد و ذخیره مالیات 219 درصد افزایش داشته‌اند. این افزایش با توجه به آنکه  منابع مالی ارزان محسوب می‌شوند، قابل توجه است اما باید دقت شود تا در قبال این افزایش‌ها، دارایی‌های جاری از نقدینگی بهتری برخودار شوند تا ریسک عدم بازپرداخت به موقع بدهی‌های جاری پایین بیاید. لازم به ذکر است که پیش دریافت‌های شرکت بر اساس برنامه زمان‌بندی تولید تا پایان سال 83  دریافت شده و در تعیین شرایط فروش نرخ سود 12 الی 16 درصدی به آنها تعلق می‌گیرد.سررسید تسهیلات مالی منعکس در ترازنامه، سال 83 می‌باشد که ناشی از دو فقره وام با نرخ تسهیلاتی بین 15 تا 20 درصد است.افزایش چشمگیر در سود انباشته سال 82 در مقایسه با سال 81 ناشی از سود خالص سال 82 به مبلغ  340.237  میلیون ریال است که پس از کسر اندوخته قانونی و سود سهام پیشنهادی، مانده این حساب را افزایش داده است.صورت جریان وجوه نقد

در  جدول زیر خلاصه‌ای از صورت جریان وجوه نقد نشان داده شده است:

سال 79

درصد رشد به سال قبل

سال 80

درصد رشد به سال قبل

سال 81

درصد رشد به سال قبل

سال 82

شرح

62,430

-16

52,173

678

405,667

-31

279,644

فعالیت عملیاتی

- 62,637

133

-146,199

129

- 335,016

-48

-173,893

بازده سرمایه‌گذاری و سود پرداختی

- 19,121

47

- 28,115

-49

- 14,374

102

-29,040

مالیات پرداختی

-481,809

-49

- 247,862

-13

- 215,003

-41

-127,516

فعالیت سرمایه‌گذاری

412,581

1

418,430

-27

305,811

-59

124,104

فعالیت تامین مالی

- 88,556

-45

48,427

204

147,085

-50

73,299

خالص افزایش (کاهش)

همانطور که در جدول فوق مشاهده می‌شود در سال 82  وجه نقد حاصل از فعالیت عملیاتی علیرغم افزایش در سود حسابداری همان سال نسبت به مدت مشابه قبل در حدود 31 درصد کاهش داشته است که این امر عمدتا ناشی از کاهش در موجودی مواد و کالا طی دوره بوده است.
کاهش 48 درصدی در خالص وجه نقد خروجی ناشی از بازده سرمایه‌گذاری‌ها و سود پرداختی بابت تامین مالی ناشی از کاهش در هزینه‌های تسهیلات مالی و پرداختی به سهامداران اقلیت بوده است. کاهش 41 درصدی در خالص وجه نقد خروجی ناشی از فعالیت سرمایه‌گذاری متاثر از کاهش در میزان سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ثابت و سایذ دارایی‌ها بوده است. کاهش 51 درصدی در خالص وجه نقد ورودی ناشی از فعالیت تامین مالی عمدتا ناشی از کاهش در دریافت تسهیلات مالی است.
با توجه به مطالب فوق خالص افزایش یا کاهش در وجه نقد طی سال 82، 50 درصد کاهش نشان می‌دهد که این امر در مقایسه با افزایش 204 درصدی سال 81 به سال 80 مطلب نبوده مضافا اینکه باعث تضعیف قدرت نقدینگی شرکت و کاهش نسبت‌های جاری، آنی و نقدی می‌شود که مجموعه عوامل فوق منجر به افزایش ریسک ناتوانی پرداخت بدهی‌های جاری می‌شود.

روند سود خالص تعهدی و وجه نقد حاصل از فعالیت عملیاتی

صورت حساب سود (زیان) :
این صورت در واقع بیانگر نتیجه عملکرد یک واحد اقتصادی در طول یک دوره مالی است که از مابه التفات مجموعه عایدی های شرکت دریک دوره مالی ، از هزینه های همان دوره مالی ، سود (زیان) شرکت به نمایش گذاشته خواهد شد . که اقلام بااهمیت آن به شرح ذیل خواهد بود :

1. درآمدها
-    درآمد های عملیاتی
-    درآمد های غیر عملیاتی
2. هزینه ها
-    بهای تمام شده
-    سایر هزینه های عملیاتی
-    سایر هزینه های غیر عملیاتی
-    هزینه های مالی
3. سود
-    سود نا ویژه
-    سود عملیاتی
-    سود ویژه درآمدهای عملیاتی:
عموما شرکتها بر مبنای اساسنامه به جهت منظور خاصی تاسیس می گردند که کلیه عوایدی که درراستای این هدف تحصیل می گردد را می توان در گروه درآمدهای عملیاتی تقسیم بندی نمود .این گروه از درآمدها با توجه به اصل تداوم فعالیت می توانند جنبه دائمی وپایداری داشته باشند واستمرار رشد این بخش ازدرآمدها را می توان بعنوان نقطه قوت و یا ضعف بنیادین یک بنگاه تلقی نمود ،درآمدهای غیر عملیاتی:
براساس ملاحظاتی که در بخش درآمدهای عملیاتی رفت طبعا آن گروه از عایدی های شرکت که درقالب ماده 4 اساسنامه این شرکت نگنجددرگروه درآمدهای غیر عملیاتی تقسیم بندی خواهد گردید .پس می بینیم یکی دیگرازمشخصه های این نوع درآمد نا پایداری آن در آینده است و بر همین اساس اگر چه این نوع درآمدها سودی راعاید سهامداران خواهد نمود اما این سود قابل برنامه ریزی نیستبهای تمام شده کالای فروش رفته:
درحقیقت بهای تمام شده مجموعه هزینه هایی است که شرکت برای تولید محصولات خود صرف می نماید . این بخش ازهزینه ها بطورمستقیم منتج به تولید گردیده ، ویا مستقیما زمینه های لازم برای تولید را فراهم ساخته اند . عناصر تشکیل دهنده بهای تمام شده را می توان بدین شرح طبقه بندی نمود :
مواد اولیه مستقیم :
دستمزد مستقیم تولیدی :
سربار :هزینه مواد       
+ هزینه دستمزد                        
+ هزینه سربار                           
هزینه های تولیدی                                  
+ موجودی کالای در جریان ساخت اول دوره                          
- موجودی کالای در جریان ساخت پایان دوره                 
بهای تمام شده کالای ساخته شده                  
+ موجودی کالای ساخته شده اول دوره                
-موجودی کالای ساخته شده پایان دوره                    
بهای تمام شده کالای فروش رفته                 

سایر هزینه های تولیدی :
این دسته ازهزینه هادربرگیرنده هزینه های فروش وبازاریابی وکلیه هزینه های اداری و مالی شرکت می باشد که قابلیت ایجادارتباط مستقیم با تولید  را نداشته امادرعین حال امکان حذف آن ازمجموعه سازمان ممکن نخواهد بود وازالزامات بقای یک سازمان می باشد .سایر هزینه های غیر عملیاتی :
همانگونه که از نام آن پیدا است کلیه هزینه هایی که درچهارچوبه هزینه های مرتبط با بهای تمام شده و هزینه های اداری مالی و توزیع و فروش نگنجد دراین  سر فصل مورد طبقه بندی قرار خواهد گرفت و همانگونه که در بخش سایردرآمدها ی غیر عملیاتی نیز توضیح داده شد این دسته از هزینه ها نیز با نوع عملکرد شرکت در ارتباط نبوده و جنبه دائمی نیز نخواهند داشت .

هزینه های مالی :
کسب اعتباردرقالب وام ، هزینه ها یی رابرای طرف اعتبار گیرنده (شرکت) به همراه خواهد داشت وبا توجه به اهمیت خاص این گروه ازهزینه ها با ارائه یک طبقه بندی مستقل نسبت به سایر هزینه های فوق الاشاره اقدام به افشاء اطلاعات بر اساس استانداردها می نمایند . پس می توان گفت که بخش اعظم هزینه های مالی در واقع شامل هزینه های بهره وکلیه هزینه های مرتبط با تحصیل وام می باشد .

سود (زیان) نا ویژه :این بخش ازسود (زیان) درواقع ما به التفاوت عایدی های عملیاتی شرکت از بهای تمام شده خواهدبود ، که نشان دهنده این است که عایدی های تولیدی شرکت پس از کسر هزینه های مستقیم مرتبط با تولید چه حجم از منفعت را نصیب مجموعه نموده است .

سود (زیان ) عملیاتی :سود(زیان) عملیاتی درواقع نتیجه اضافه (کسر) نمودن سایردرآمدها (هزینه های) عملیاتی ازمحل سود (زیان) ناویژه شرکت خواهد بود وبیانگرخالص عایدی های یک شرکت است که ازعملیات منتظره آن حاصل گردیده است .

سود(زیان) ویژه :این بخش ازسود که درواقع خالص منافع نهایی یک بنگاه اقتصادی دریک دوره مالی است . پس ازکسردرآمد (هزینه ) های غیرعملیاتی وهزینه های مالی بدست خواهد آمد که درصورت کسرسهم دولت ( مالیات) ، تحت عنوان سود(زیان) ویژه پس ازکسرمالیات نامیده خواهد شد ونشان دهنده سهمی ازکل عملیات دوره مالی شرکت می باشد