فصل دوازدهم-سهامداران چه حقوق وتعهداتی دارند؟

  • گیلان بورس GuilanFX

 

یكی از شرایط پذیرش سهام شركت ها در بورس آن است كه صورت سهامی عام باشند. هرفردی با خرید یك یا چند سهم از سهام یك شركت سهامی، دارای حقوقی میشود كه امكان نقض آن وجود ندارد. حقوق ناشی از مالكیت سهم متعدد است و در موارد مختلف قانون تجارت به آنها اشاره شده است. به طور كلی این حقوق به دو دسته: حقوق مالی و غیر مالی تقسیم می شود.
حقوق مالی ناشی از مالكیت سهام بر چند نوع است، حق سهیم شدن درسود، حق تقدم در خرید سهام جدید و حق سهیم شدن در دارایی شركت. البته برخی حقوق مالی متفرقه نیز وجود دارند كه از جمله آنها حق مخالفت با افزایش تعهدات بدون رضایت سهامدار است.

حق سهیم شدن در سود شركت
یكی از اهداف خریداران سهم یك شركت، آن است كه در سود آن شركت، سهیم شوند. میزان سود هر سهامدار در مجمع عمومی عادی سالانه شركت تعیین می شود. منظور از سود، سود قابل تقسیم است كه شامل این موارد می شود:
سود خالص سال مالی شركت منهای زیان های سال های مالی قبل و اندوخته قانونی (نصف سود خالص هر سال) و سایر اندوخته های اختیاری، به علاوه سودقابل تقسیم سالهای قبل كه تقسیم نشده است. نحوه پرداخت سود قابل تقسیم را نیز، مجمع عمومی تعیین می كند. اگرمجمع عمومی در این خصوص، تصمیمی نگرفته باشد، هیات مدیره شركت نحوه پرداخت را تعیین خواهد كرد. ولی در هر حال پرداخت سود به صاحبان سهام باید ظرف هشت ماه پس از تصمیم مجمع عمومی را جع به تقسیم سود انجام شود.

حق تقدم در خرید سهام جدید شركت
ازآنجا كه سهامدران یك شركت خواهان حفظ حقوق وموقعیت خود در شركت هستند، انتظار دارند در هنگام افزایش سرمایه و انتشار سهام جدید از سوی شركت، نسبت به سایر خریدارن اولویت داشته باشند. به همین دلیل، ابتدا شركت به سهامداران قبلی خود پیشنهاد فروش سهام می كند. آنها نیز در استفاده و یا صرف نظر كردن از این حق، مختارند. اما ازآنجا كه قیمت پیشنهادی فروش سهام شركت، با قیمت بازار سهام متفاوت است، سهامداران معمولا ازاین حق تقدم استفاده می كنند.

حقوق غیر مالی
حقوق غیر مالی ناشی از مالكیت سهام بر چند نوع است: حق رای، حق انتقال سهام، حق اطلاع

حق رای
بدیهی ترین حقی كه سهام دار درشركت دارد، حق رای است. سهام دار با استفاده ازحق رای خود درمجامع عمومی، در امور شركت، همچون انتخاب اعضاء هیات مدیره و بازرسان شركت، تغییرات سرمایه، تقسیم سود، تغییرات اساسنامه، انحلال شركت و سایر موارد، مشاركت می كند. حق رای سهامداران نسبی است وهركس تعداد سهام بیشتری داشته باشد، حق رای بیشتر بیشتری نیز خواهد داشت. حق رای سهامدار می تواند از طریق اعطای وكالت نیز اعمال شود.
حق رای به دو صورت ساده وتجمعی اعمال می شود. در رای گیری ساده هر سهم یك رای دارد. دراین نوع رای گیری، سهامداران اقلیت نمی توانند حتی یك عضو هیات مدیره را انتخاب كنند و كلیه اعضای هیات مدیره را سهامداران اكثریت بر می گزینند. برای حل این معضل، ازروش رای گیری، تجمعی استفاده می شود. دراین نوع رای گیری،تعداد آرای هر رای دهنده در تعداد مدیرانی كه بایدانتخاب شوند، ضرب شده وحق رای برای هر رای دهنده، برابر با حاصل ضرب مذكورخواهد بود، در نتیجه رای دهنده می تواندآرای خود را به یك نفر بدهد یا آن رابین چند نفر تقسیم كند. بدین ترتیب سهامداران اقلیت نیز می توانند در چنین هیات مدیره ای تاثیر گذار باشند و نماینده ای در هیات مدیره داشته باشند.

حق انتقال سهام
هر سهام داری، حق انتقال سهام خود را به دیگری دارد. انتقال سهام با نام از طریق امضای دفتر ثبت سهام شركت از سوی سهامدار یا نماینده قانونی وی انجام می شود. انتقال سهام از یك سهامدار به فرد دیگر در شركت های سهامی عامی عام ، نیازی به موافقت هیات مدیره یا مجمع عمومی ندارد .

حق اطلاع
حق اطلاع سهامداران از وضعیت شركت ، وسیله ای برای اجرای درست حق رای است. هر سهامداری می تواند از پانزده روز قبل از انعقاد مجمع عمومی در مركز شركت ، به صورتحساب ها مراجعه كند و از تراز نامه و حساب سود و زیان و گزارش عملیات مدیران و گزارش عملیات مدیران و گزارش بازرسان رونوشت بگیرد . همچنین ، باتوجه به آن كه اساسنامه ، از سهامداران نوعی قرار داد بین موسسین و سهامداران است ، هریك حق دارند نسخه ای از اساسنامه را دریافت كنند. در برخی موارد نیز شركتها از طریق پست یا انتشار اطلاعیه یا دوتنامه در روزنامه های كثیرالانتشار ، از سهامداران خود برای تشكیل مجامع عمومی عادی دعوت به عمل می آورند .

تعهدات سهامدار
تنها تعهد یك سهامدار در شركت سهامی ، پرداخت مبلغ سهم است و اگر به این تعهد خود عمل كند ، به عنوان صاحب سهم تعهد دیگری ندارد . سهامدار هیچگونه تعهد شخصی در قبال طلبكاران شركت ندارد و اگر شركت بنا به دلایلی قادر به پرداخت دیون خود نباشد ، نمی توان به سهامداران رجوع كرد . همچنین تعهدات سهامداران همان است كه قبول كرده اند و نمی توان با تغییر اساسنامه تعهد جدیدی بر عهده آنان گذاشت یا تعهدات فعلی آنان را افزایش داد . در این زمینه قانون نیز به صراحت عنوان كرده است كه هیچ مجمع عمومی نمی تواند تابعیت شركت را تغییر دهد و یا هیچ اكثریتی نمی تواند بر تعهدات صاحبان سهم بیفزاید .