فصل سوم-خرید و فروش سهام

  • گیلان بورس GuilanFX

فهرست مطلب

فرایند اجرای سفارش خرید و فروش:
همانطور که قبلاً ذکر شد، شما بعد از مطالعه و تحقیق، برای شروع فیزیکی فعالیت در بورس نیاز به انتخاب یک کارگزار دارید. بعد از انتخاب کارگزار مناسب نوبت به ارائه سفارش خرید و یا فروش می رسد. شما سفارش خرید و یا فروش خود را از طریق فرم هایی که توسط سازمان بورس در اختیار کارگزاران قرار می گیرد، ارائه می دهید. با ارائه سفارش از طرف شما به کارگزار به نام شما حسابی در دفاتر کارگزاران ایجاد می شود.
چنانچه شما سفارش خرید سهم و یا سهامی را به کارگزاری داده اید باید همزمان با ارائه سفارش، وجهی معمولاً به اندازه خرید موردنظر به حساب شرکت کارگزاری پرداخت نمایید و رسید آن را به کارگزاری تحویل دهید.
همچنین در حالت سفارش فروش، یعنی زمانی که شما می خواهید سهم و یا سهام خود را به فروش رسانید، علاوه بر فرم سفارش فروش، فرم دیگری که وکالتنانه فروش نامیده می شود را نیز باید تکمیل نمایید. زیرا طبق قانون تجارت، هرگونه نقل و انتقال سهام باید توسط سهامدار و یا وکیل او در دفاتر شرکت به ثبت برسد. فرم وکالتنامه این اجازه را به کارگزاری می دهد که به نمایندگی از طرف شما این کار را انجام دهد.

نحوه سفارش سهام:
اما شما در حالت سفارش خرید، بستگی به میزان مطالعات و بررسی های خود می توانید به دو صورت عمل کنید:
الف- با مطالعه دقیق و لازم، سهام شرکت یا شرکت های موردنظر خود را انتخاب می کنید و به کارگزار خود دستور خرید آن را می دهید و نام شرکت و یا شرکت های موردنظر را در جای خالی برگه سفارش خرید درج می کنید.
ب- شما اطلاعات دقیق ندارید و یا به دلایل دیگر انتخاب مشخصی ندارید، بنابراین با ذکر جمله با صلاحدید کارگزار و یا طبق نظر کارگزار (البته با توافق کارگزار) انتخاب سهم خاصی را بر عهده کارگزار می گذارید و در حقیقت مسئولیت انتخاب سهم خاصی را به کارگزار خود انتقال می دهید.


انواع سفارش:
سفارش به قیمت بازار:
در صورتی که کلمه روز یا جاری در قسمت بهای سهام درج شود، سفارش به قیمت بازار شکل می گیرد. با این شیوه قیمت گذاری کارگزار سعی خواهد نمود که در حالت خرید، سهم موردنظر را در پایین ترین قیمت خریداری نماید و در حالت فروش، سهم را به بالاترین قیمت به فروش رساند.
اما این شیوه معاملاتی با این که انعطاف عمل بیشتری به کارگزار می دهد و سرعت روند معاملات را زیاد می-کند، می تواند به ضرر سرمایه گذاری نیز باشد چون امکان دارد که قیمت معاملاتی که کارگزار انجام داده است با قیمت انتظاری شما تفاوت زیادی داشته باشد و احتمالاً دچار ضرر شوید.

سفارش به قیمت معین:
شما می توانید قیمت خاصی را در قسمت خالی درج کنید یعنی قیمت آن سهمی را که شما می خواهید بخرید را در قسمت خالی بنویسید. با توجه به این نوع سفارش، کارگزار تنها در قیمت خاص موردنظر شما اقدام به معامله می کند. این شیوه تعیین قیمت، خطر تغییر شدید قیمت خاص موردنظر شما را بسیار کاهش می دهد اما باعث می شود انعطاف عمل کارگزار در مورد سهم شما صورت نگیرد.

سفارش محدود:
شما می توانید در قسمت قیمت سقف و قیمت کف، حداکثر ... ریال برای خرید و یا حداقل ... ریال برای فروش را تعیین کنید. در این صورت دامنه قیمتی که کارگزار برای معامله سهام موردنظر شما می تواند اعمال نماید حداکثر و یا حداقل قیمتی است که شما مشخص نموده اید. با این شیوه، عمل انعطاف کارگزاران در محدوده قیمتی تعیین شده تا حدودی بیشتر شده و انجام سفارش نیز تسریع می شود. از طرفی مشتری نیز اطمینان بیشتری نسبت به دامنه قیمت معاملاتی و قیمت معامله خواهد یافت.

سفارش همه یا هیچ:
بعضی اوقات شما مایل نیستید که سهام خود را به صورت جزء جزء و در زمان های مختلف به فروش برسانید. در این صورت شما به کارگزار خود دستور می دهید که سهام شما را در یک تاریخ و به صورت یکجا به فروش رساند و کارگزار تنها در صورتی می تواند سفارشتان را انجام دهد که مطمئن شود، می تواند همه معامله را به یکباره انجام دهد و در غیر این صورت کارگزار معامله نمی کند.

نکات مربوط به سفارش خرید و فروش:
شما می توانید تاریخ مشخصی در سفارش قید نمایید مثلاً اعتبار سفارش خرید تا تاریخ ... می باشد با این روش، خرید و یا فروش، حداکثر تا زمان مورد نظر شما اعتبار خواهد داشت و بعد از آن، قرارداد به خودی خود باطل خواهد شد.


کد سهامدار یا کد عملیاتی:
عبارت است از کدی ثابت که به سهامدار داده می شود تا در هنگام خرید و فروش از آن استفاده شود. این کد متشکل از سه حرف اول فامیلی افراد به همراه یک عدد ثابت است.
اولین قدم برای سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار گرفتن کد می باشد. بورس این کار را برای سهولت امور می کند و در حقیقت مدارک شناسایی شما را یکبار می گیرد و به شما کدی می دهد که در معاملات با آن کد شناسایی می شوید. کارگزاری ها این کد را به شما می دهند.
به عنوان مثال برای نام ابراهیم فولادوندی در سیستم کامپیوتری، کد زیر مورد استفاده قرار می گیرد (فول 01422) که (فول) سه حرف اول فامیلی فرد و شماره (01422) جایگاه وی در بانک اطلاعاتی می باشد. شما زمانی که برای اولین بار قصد خرید سهام را دارید، توسط واحد صدور کد بورس برایتان کد معاملاتی صادر می شود و سپس تمام خرید و فروش های شما با همان کد انجام می شود. پس از مشخص شدن کد معاملاتی، دستور مشتری برای اجراء وارد کامپیوتر می شود.
بعد از این که کد معاملاتی شما به وسیله کارگزار تعیین یا توسط بورس و توسط سازمان بورس صادر شد، کارگزار و یا نماینده وی، سفارش شما را وارد می کند.

دستور خرید و فروش:
هر مشتری، تقاضای خود را به وسیله دستور خرید و عرضه سهام خود را توسط دستور فروش به کارگزار اعلام می کند. دستور خرید در سه نسخه تنظیم می شود که نسخه اول و سوم آن را به کارگزار تحویل داده می شود و نسخه دوم آن نزد خریدار باقی می ماند.
فرم دستور خرید علاوه بر مشخصات عمومی خریدار شامل:
1- نام و کد مخصوص کارگزار.
2- شماره فرم و شماره سفارش.
3- مبلغ و نحوه پرداخت پیش پرداخت به کارگزار.
4- امضاء خردیار و امضاء کارگزار و مهر کارگزاری می باشد.
خریداران می توانند نوع سهم یا حق تقدمی را که می خواهند خریداری کنند را در این فرم مشخص کنند. براین اساس مبلغ سرمایه گذاری و حداکثر قیمت سهم و یا تعداد سهام مورد تقاضا مشخص می گردد.
فرم درخواست فروش در چهار نسخه تهیه می شود که نسخه اول و چارم نزد کارگزار باقی می ماند و نسخه دوم آن توسط کارگزار به شرکت خدمات بورس تحویل داده می شود و نسخه سوم آن در اختیار فروشنده قرار می-گیرد فرم درخواست فروش نیز دارای مشخصات:
1- نام و کد مخصوص کارگزار.
2- شماره فرم و شماره سفارش.
3- امضاء فروشنده.
4- امضاء کارگزاری و مهر کارگزاری.
5- نام شرکت و تعداد سهم می باشد.

برای تکمیل دستور خرید یا فروش سهام باید با روش های خرید و فروش سهام نیز آشنا بود که در این برنامه به شما آموزش داده شده است.
تا قبل از مطرح شدن سیستم معاملات کامپیوتری، بازار معامله منحصر به محلی بود به نام تالار که در آن کارگزاران یا نمایندگان آنها به صورت رودر رو و یا با بیان عباراتی خاص مانند: خریدم یا فروختم معامله می-کردند. کارگزاران قبل از معامله، ابتدا سفارشات خرید و فروش شما را در دفاتر کارگزاری خود ثبت نموده و آنها را طبقه بندی می کردند و در تالار معاملات متناسب با هر یک از این سفارشات به معامله و چانه زدن با سایر کارگزاران می پرداختند. سپس، بعد از انجام معامله در صورت خرید، آنها را براساس تقدم دستورات مشتریان و تعداد موردنظر به آنها تخصیص می دادند. اساس معامله در تالار مبتنی بر نوعی حراج می باشد. بدین صورت که در بین پیشنهادات قیمت ارائه شده برای خرید، پیشنهادی که بالاترین قیمت را ارائه می داد در معامله موفق می شد و بلعکس برای پیشنهاد فروش. اما پیدایش مشکلاتی مانند: افزایش روز بروز مشتریان، امکان معامله برای همه آنها را در آن فرصت محدود نمی داد.
تعداد شرکت های پذیرفته شده در بورس زیاد شد و این خود بر مشکل قبلی اضافه شد. بنابراین این مشکلات باعث شده بود که کارگزارن بیشتر، سفاراشتی را بپذیرند که تعیین قیمت را بر عهده آنها می گذاشت (قیمت روز) و در نتیجه قیمت ها نه براساس نیروهای عرضه و تقاضا و خواست مشتریان بلکه براساس تشخیص کارگزاران تعیین می شود. این مشکلات باعث شد بازار از شکل سنتی به شکل شبکه ای از ارتباطات کامپیوتری تغییر نماید. بازار جدید بسیار دقیق تر و سریع تر از سیستم سنتی تالار است و ضمناً منحصر به یک مکان فیزیکی مشخص نیست. با سیستم معاملات رایانه ای دیگر لزومی ندارد که کارگزاران در تالار گرد هم آمده، بر سر خرید و فروش سهم خاص به رقابت برخیزند یا چانه بزنند بلکه می توانند در محل خود مستقر شده، عملیات بازار را کنترل نمایند. اما سیستم معاملاتی کامپیوتری در حال حاضر معایبی نیز با خود همراه دارد از جمله اینکه توان نمایش مانیتور محدود و حداکثر می تواند 20 شرکت را نمایش دهد و عملاً معاملات کارگزار محدود به شرکت های موردنظر وی که در صفحه اول برنامه درج کرده، می شود مگر اینکه بخواهد دائماً در بخش های متعدد برنامه جابجا شود که البته این کار زمانبر و پرهزینه است.


مثال:
در لیست خریداران و فروشندگان سهم خاصی، در حال حاضر، مقادیر تعداد و قیمت زیر وجود دارند:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

200

7.900

100

8.000

250

7.700

150

8.200

120

7.700

2.000

8.250

1.000

7.000

1.000

8.800

فرض نمایید که سفارش های زیر وارد بازار می شوند:
1- خرید 200 سهم با قیمت 7950 ریال.
2- خرید 100 سهم بدون قیمت (قیمت روز).
3- فروش 500 سهم به قیمت 8250 ریال.
4- فروش 500 سهم به قیمت بازار.
1- سفارش اول، چون با قیمت خریدی بهتر از سایر قیمت ها ارائه شده در ردیف خریداران جای می گیرد:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

Ö200

7.950

100

8.000

200

7.900

150

8.200

250

7.700

2.000

8.250

120

7.700

1.000

8.800

1.000

7.000

2- سفارش دوم با توجه به اینکه قیمت ارائه نداده، سیستم را در ردیف بهترین فروشنده قرار می دهد. فرض سفارش های بدون قیمت این است که خریدار یا فروشنده قیمت طرف مقابل را فبول دارد. با توجه به اینکه قیمت فروشنده 8000 ریال قرار دارد، سفارش خریدار ارائه شده قیمتی معادل آن می گیرد:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

Ö100

8.000= باز

100

8.000

200

7.950

150

8.200

200

7.900

2.000

8.250.

250

7.700

1.000

8.800

طبیعتاً با توجه به تعادل بین قیمت فروش و خرید، معامله 100 سهم صورت گرفته و سفارشات به صورت زیر تغییر می کند:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

200

7.950

150

8.200

200

7.900

2.000

8.250

250

7.700

1.000

8.800

3- در حالت سوم، فروشنده قیمت نسبتاً بالایی ارائه داده است. با توجه به اینکه در سیستم حراج، تقدم فروش با کسانی است که نسبت به دیگران پایین ترین قیمت را ارائه داده اند بنابراین این سفارش بعد از آخرین فروشنده دارای قیمت مشابه قرار می گیرد:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

200

7.950

150

8.200

200

7.900

2.000

8.250

250

7.700

500

8.250

1.000

8.800

توجه کنید که وقتی سفارشی به قیمت مشابه وجود داشته باشد ترتیب ورود سفارش جدید براساس زمان ورود می شود یعنی سفارش های جدید به ترتیب بعد از سفارش دارای قیمت مشابه جای می گیرد.
4- برای حالت چهارم چون سفارش بدون قیمت وارد شده، سیستم قیمت آن را براساس قیمت بهترین خریدار تعیین می کند. با آخرین فهرست خریداران و فروشندگان سفارش فروش جدید به شکل زیر وارد بازار می شود:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

200

7.950

500

باز

200

7.900

150

8.200

250

7.700

2.000

8.250

500

8.250

از آنجا که سفارش فروش به قیمت روز ارائه شده سیستم فروش سهام را به بهترین قیمت ها انجام می دهد. با توجه به ترتیب موجود در خریداران، سیستم 200 سهم از سهام فروشنده را به قیمت 7950 ریال به اولین خریدار، 200 سهم را به قیمت 7900 ریال و باقیمانده سهم را به قیمت 7700 ریال به آخرین خریدار می فروشد. بعد از اجرای سفارش آخر، سفارشات بازار به صورت زیر تبدیل می شود:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

150

7.700

150

8.200

2.000

8.250

500

8.250

1.000

8.800

تغییر اطلاعات مربوط به قیمت سفارش موجب تغییر سفارش در فهرست خریداران یا فروشندگان می شود. جایگاه جدید سفارش تغییر یافته، عیناً براساس روش هایی که در مثال های فوق تشریح شد، تعیین می گردد. تغییر اطلاعات مربوط به تعداد سهام فروش با توجه به جهت تغییری نخواهد کرد اما اگر تعداد سهام سفارش افزایش یابد، سیستم آن را یک سفارش جدید تلقی کرده و عیناً مثل سفارشی که برای اولین مرتبه وارد می شود در لیست سفارشات وارد می کند.

در صورتی که با اطلاعات مثال قبلی فروشنده ردیف دوم که در حال حاضر 2000 سهم با قیمت 8250 ریال عرضه کرده، بخواهد تعداد سهام سفارش را به 2200 سهم تغییر دهد سفارش فعلی وی حذف شده و سفارش جدیدی بعد از تمامی سفارشات دارای قیمت مشابه وارد می شود:

سفارشات خرید

سفارشات فروش

تعداد

قیمت

تعداد

قیمت

150

7.700

150

8.200

500

8.250

2.200

8.250

1.000

8.800


انتخاب یک سهم
بسیاری از سهامداران، بر این اعتقاد هستند که روش هایی برای خرید سهام وجود دارد که همیشه توأم با موفقیت است و در صورت به کارگیری، تضمین کننده سود می باشد. اما باید به این نکته توجه کرد که هیچ روش خاصی که صد در صد تضمین کننده سودآوری باشد، وجود ندارد. ولی این بدان معنا نیست که نمی توان در بازار سهام سودهای عالی کسب کرد. دلایل این نگرش به شرح زیر است:
1- عواملی که در موفقیت یک شرکت سهیم می باشد بسیار زیاد است و برآورد فرمول خاصی که همه این متغیرها در آن دخیل باشد تقریباً غیرممکن است.
2- بسیاری از اطلاعات و داده های یک شرکت، نامحسوس و غیرقابل اندازه گیری هستند.
تبصره: متغیرهای کمی یک شرکت مانند سود، قابل دسترس هستند. در حالی که نمی توان متغیرهای کیفی از قبیل کیفیت کارکنان شرکت، مزیت بر رقبا، شهرت و مانند اینها را اندازه گیری کرد.
3- به واسطه خصوصیات (اغلب غیرعقلانی) افرادی که در بازار فعال هستند، نیروهایی باعث جابه جایی قیمت سهام می شود که ممکن است غیرقابل انتظار باشد. احساسات افراد ممکن است به سرعت و غیرمترقبه تغییر کند و زمانیکه اعتماد به ترس تبدیل شود، بورس مکانی پر مخاطره خواهد بود.
در تعیین استراتژی های انتخاب سهام باید به خصوصیات فردی- بازه زمانی مورد انتظار و درجه ریسک پذیری خود توجه داشته باشید. شاید بهتر باشد که به انتخاب سهام به عنوان بهترین حدس برای سرمایه گذاری نگاه کنیم. حتی در برخی مواقع ممکن است دو تئوری به ظاهر متفاوت به نتیجه مطلوب برسد.
اما پارامترها و فاکتورهایی هستند که یک فرد را در انتخاب بهترین سهام یاری می کند:

1- مقدار سود هر سهم یا همان EPS
یکی از فاکتورهای بسیار مهم جهت انتخاب یک سهم، EPS آن می باشد که اکثر سهامداران حرفه ای بصورت بسیار دقیق و واقعبینانه به آن توجه می کنند. شرکتها در ابتدای سال مالی سود خود را پیش بینی می کنند که به این پیش بینی سود EPS می گویند. در حقیقت، منظور از EPS، پیش بینی سود حاصل شده توسط شرکت برای هر سهم است.
EPS یا eam per share در ابتدای سال مالی، هر شرکت سود تخمینی خود را براساس نظرات مدیران شرکت تخمین می زند و به سهامداران اعلام می کنند. معمولاً این اعلام سود با محافظه کاری صورت می گیرد. EPS، در قیمت سهم تأثیر مستقیم دارد. با تقسیم نمودن سود خالص شرکت بر تعداد سهام شرکت، مقدار EPS مشخص می شود. این فاکتور یکی از فاکتورهای مهم جهت شناسایی و انتخاب شرکت و سهم موردنظر می باشد. گروهی معتقدند که ارزش واقعی سهم یک شرکت بستگی به سودهای پیش بینی شده آن دارد که خود این سود به عوامل مختلفی از جمله: اوضاع جاری اقتصادی، نرخ تورم و سیاست پرداخت سود از طرف شرکت ها وابسته می باشد. البته سودآوری شرکت هایی که بدهی مالی شان بیش از دیگر شرکت ها است به اوضاع اقتصادی حساسیت دارد. با وجود محدودیت های زیادش، سود سهام یکی از عمده معیارهایی است که افراد و شرکت ها در انتخاب سهام به کار می گیرند. در بخش مخصوص EPS، شما را با تمامی موضوع آن آشنا می کنیم.

2- نسبت قیمت به سهم یا همان P/E
یکی از مهمترین فاکتورها جهت تعیین قیمت یک سهم که به تبع در انتخاب آن سهم تأثیر مستقیم دارد نسبت P/E می باشد. P/E نسبت قیمت جاری سهم به EPS می باشد. P/E نشان دهنده سالهای باقی مانده تا بازگشت اصل سرمایه نیز می باشد. آن گروه از سرمایه گذران بورس که به رشد قیمت سهم فکر می کنند باید به P/E شرکت توجه خاصی داشته باشند. میزان P/E شرکت ها در بخش های مختلف صنعت با هم فرق می کنند. سرمایه گذاران در مطالعه P/E باید ضمن درک عمیق کسب و کار شرکت، به تولیدات، انحصاری بودن تولیدات، قدرت قیمت گذاری و مدیریت توجه خاص داشته باشند. در بازار بورس شایعات توسط افراد سودجو در مورد P/E بسیار زیاد می باشد. در بخش مخصوص P/E، توضیحات کامل ارائه داده شده است.

3- ارزش دارایی هر سهم یا همان NAV
Net Asset Value از طریق احتساب ارزش به روز تمام دارایی های شرکت از قبیل: زمین، ساختمان، ماشین آلات، پول نقد و غیره منهای تمام بدهی ها که در ترازنامه ثبت شده ریا، تقسیم بر تعداد سهام بدست خواهد آمد. معمولاً سرمایه گذاران بازار بورس بیشتر درباره افزایش قیمت سهم و یک شرکت تمرکز می کنند تا در مورد ارزش دارایی های آن شرکت. اما NAV یکی از موارد مهم انتخاب سهام می باشد و باید به آن توجه شود.
سهامداران از لحاظ بهره برداری از سود به دو گروه تقسیم می شوند:
الف- عده ای از سود استفاده می کنند: به این صورت که شرکت در ابتدای سال مالی، مبلغی را که به ازای هر سهم، سود نقدی پرداخت می کند را پیش بینی می کند (EPS). بنابراین تعدادی از این افراد بخاطر سود، این سهام را می خرند. که به آن مضاربه نیز می گویند.
ب- تعدادی از رشد قیمت سهام استفاده می کنند: بعضی از سهامداران نیز هدف شان کسب سود از طریق رشد سود می باشد به این صورت که یک سهم را در مبلغی معین می خرند و زمانی که قیمت سهم با توجه به تحلیل ها و تمامی مسائل بورس بالا رفت آن را می فروشند. مثلاً قیمت یک سهم شرکتی، در زمان مشخصی 450 تومان است و سهامدار این سهم را با این مبلغ می خرد و به فرض بعد سه ماه قیمت سهم به 750 تومان رسید، همان سهم را می فروشند و از تفاضل این قیمت در دوره زمانی سود کسب می کنند. افراد معمولاً قبل از شروع مشخص می-کنند که از کدام روش می خواهند سود ببرند، هر چند که اکثر افراد حرفه ای از هر دو شیوه جهت کسب سود بیشتر استفاده می کنند.